عرب إسرائيل

عرب إسرائيل
(العبرية تتبع – עברית בהמשך)

عشية عيد الاستقلال الاسرائيلي الأخير, نصحني أبي, وهو طبيب صاحب عيادة, أن ألتقي بأحد من الذين يعالجهم. فقال لي : ” هذا الرجل مسن, عراقي الأصل من بغداد. يزيد عمره 80 عامًا, وهو شاعر كبير يكتب العربية والزجل ويعزف الكمان”. يجب أن تذهب عنده اليوم فهو ينظم حفلة غناء في شقته. هو شخص مميز وحميم يعشق الحياة والناس. اذا لم تذهب فانك تفقد فرصة ذهبية قد لا تعود.

وصلت الى منزل “أبو زويلي” في حي “جيلو” جنوبي القدس, فهو مسقط رأسي, وكما أذكر أيام طفولتي فيه, فكان الهواء يتمثل ببرودته الدائمة. علا صوت الغناء والعزف من شبابيك البيت المتواضع, واختلست النظر من أحدها كي أر انني لم اغلط في العنوان .

عندما دخلت عتبة البيت فلاذ الحاضرون بالصمت. لقيت الأوجه داخلها مندهشة وهي تحملق إليّ. مَنْ هذا الشاب الغريب؟ وما شأنه والحفلة المتواضعة؟ كانت الجماعة الحاضرة خليط مبتسمًا وفرحًا مكونة من اليهود العرب كبار السن (عراقيي الأصل) وأولادهم وجيرانهم,عدد من الفلسطينيين من قرية بيت جالا المجاورة. وقعدتُ صامتًا مع الجماعة حول طاولة ملآنة بالمأكولات بين كبايات العرق والسمك والآلات الموسيقية والنوتات المطروحة حوالينا.

استمعت للأغاني القديمة وشعرت بخيبة أمل كبيرة بسبب عدم معرفة أغلبيتها سوى “فوق النخل”. ولكن جميع الحاضرين غنى بفرح. وتدفقت الكلمات بنعومة وتوقفت فقط اذا نسي أحد احدى منها وغلط وعندئذ  اندلع جدل كبير وتبادل الشتائم حتى التصحيح او الاصرار بالاستمرار رغم الجدل.

فوق النخل – أبو زويلي واصدقاؤه
كانت هذه اللحظات الاكثر سيرياليةً في حياتي وانا جالسٌ في حي مسقط راسي الموجودة وراء خطوط 67 في القدس الشرقية, عشية عيد الاستقلال الاسرائيلي (بكل من معانيه المختلفة عند الحاضرين) والعرب , فلسطينيين ويهود بحتفلون معًا بثقافة ولغة عربية مشتركة وبأصوات عالية . والجدير بالذكر أن تم تنظيم هذه الحفلة في هذه المناسبة ليس لأسباب وطنية (كلا !) وانما بسبب القانون الذي يطيح الغناء والاحتفال بالضجيج طول الليل من دون أن تخشى من غضب الجيران او الشرطة. فكل واحد يحتفل في طريقه حتى ولو كان بالعربية.

بعد ساعة من الاستماع تجرأت وقمت بمحاولة غناء “واياك” لفريد الأطرش, لفرحة الجماعة المرافقة بالضحك وملاحظات بالنسبة لكيفية الغناء وكيف علي أن اصلحها. وبعدها جلست وشرعت بالتحدث مع احد الشيوخ وهو يشتغل بالمحاماة. فكان قلبه ثقيل وحزين على عالم وثقافة يتفتتان ويختفيان مع شيخوخة جيل وعهد. قال لي “زمان كنا دائما نحكي بالعربية ولكن في عصرنا الجيل الجديد لا يهتم بالعربية ولا يحكي. ليس بأحد يتعلم وفعلًا ماتت العربية في المجتمع اليهودي مع الأسف الشديد. تألمت معه, فمشهد رجل يرى حضارته تنكمش وكانها جمرة صغيرة مدخنة تنتعش وتشتعل فقط في هذه المناسبات العشوائية . مكان حياة كاملة وثقافة يهودية عربية ظلت له هذه القعدة فحسب.

إن الحديث والخطاب المعاصر في المجتمع اليهودي بالنسبة للغة العربية وثقافتها موجه الى اغراض معينة وليس كجزء من الحياة والتفكير ولذلك هو محدود لشرائح المتخصصين وليس بمنقتح للجمهور العام. دائما يدار هذا الحديث في ثلاثة مجالات كي يستفاد منه وهي البحث الأكاديمي, والأمن, والإعلام. يستغل الباحث الاكاديمي العربية لدراسة التاريخ والحاضر ولكن لاغراض البحث فقط. ونادرا ما يستعمله للتأثير خارج أبواب الجامعة. وإذا أراد الجمهور العام ان يدخل في صلب هذا الحديث فهو عاجزٌ, لانه يدار في اللغة الاكادمية الصعبة ويلزم معرفتها وخلفية سابقة بالموضوع. لذلك فان هذا الحديث يبقى منفردا ومتعجرفا بين جدران هذه المؤسسة وغير قابل للاستفادة من قبل الجمهور العام.

8240182103_e104b86fc4_nغرافيتي في القدس- حتى هنا غلط الكاتب (بدل فقط ب- فقد)
العبرية تحتوي نفس الرسالة

في مجال الامن والعساكرة فالاستعمال بالعربية محدد ايضا. تُستخدم العربية بالراي الدفاع عن النفس وليس للمعرفة أو للتعرف. وأخيرًا في مجال الاعلام  يحلل المراسل او المعد العالم العربي في مقاطع قصيرة وتقارير ولكنها بسيطة وسطحية (لانها قصيرة وليس من ناحية المحتوى) ومترجمة للعبرية.

من ناحية التربية والتعليم فإن دراسة اللغة العربية ليست بإجبارية وتتركزعلى اللغة الفصحى. وكما أتذكر من سنواتي الأخيرة في المدرسة, إنني حفظت سور كاملة من القرآن الكريم وكذلك مقاطع قصيرة من مؤلفات أبي الفرج الاصفهاني ولكنني عجزت عن فهم مكالمة بسيطة بالعامية.

في مجال الفن والموسيقى تغيرت الأوضاع ويبدو أن تتحول خيبة الامل إلى أمل متفائل ولو كان قليل. بعدما هاجر اليهود العرب الى اسرائيل منذ تأسيسها 1948 قامت الدولة بتهميش الثقافة واللغة العربية (وكذلك مع اليديش) من أجل العبرية. وكان الاثر الوحيد للعربية في الوسط العام اذاعة الافلام العربية في يوم الجمعة السادسة مساءً في التلفزيون الاسرائيلي الرسمي من 1968 وحتى التسعينات. وكانت شعبية هذه الافلام كبيرة وخاصة عند اليهود العرب.   ولكن غالبا ما كانت العربية على الهامش أو حتى تستهان او يسخر منها. خجلت وأنا أرى مقاطع تلفزيونية اسرائيلية قديمة ومعاصرة تمزح من العربية والثقافة العربية كهذا المقطع المشهور عام 1976 لفرقة ” هجاشاش هخيفير” و –تيقي دايان الذي يسخر من ام كلثوم في كنايتها (ام طمطوم – أم المختلين) تغني أغنية فريد الاطرش “يا عوازل فلفلوا” في طريقة هزلية ومستهزئة.

هجاشاش هخيفير وتيقي دايان – “يا عوازل فلفلو”, 1976

يمكننا القول بأن هذه المعاملة القاسية بالنسبة للغة العربية تكونت بسببين. أولًا¸فإن ارادة السلطة الحاكمة في اسرائيل اثناء اقامة الدولة باختراع  ارضية مشتركة لليهود في اسرائيل كافة والعنصر المشترك فهو العبرية. وسعت الحكومة الى توحيد الصفوف من خلال ثقافة عبرية مستحدثة ولذلك كان من باب اللزوم ان يترك كل شيء يستثتي عنها. وكان السبب الثاني الواقع الأمني والصراع الوطني بين البلدان العربية واسرائيل. اخذت العربية مكانة “لغة العدو”. ولذلك مع هذا واقع وهذع الخلفية انكمشت والثقافة العربية لليهود في اسرائيل وانقطعت العلاقة المباشرة بين اليهود والعربية .

لذلك قد يفاجؤ القراء عندما يستمعوا الى اغنية لداويد رياحي, تونسي الاصل, كتب في الستينات اغنية تؤيد الصهيونية باللغة العربية يغني بالمحبة للقدس (اورشاليم) واسرائيل والعشق اليها والعيش فيها. هذه المفاجأة تدل على الفجوة الكبيرة بين العربية واليهود في عصرنا. هذه الفجوة لم تزل موجودة في اذهان الاسرائيليين لان العلاقة تعود في الرأي العام الى عيش اليهود في البلدان العربية او الى ما يسمى ب “الدقة القديمة” وليس بيومياتنا هنا.
ولكن هذا لا يمثل الجوية في تلك الايام.

داود رياحي – أرض بلادك, 1960

ولكن في أيامنا شرعت الاجواء تتغير. بدأ ابناء واحفاد اليهود العرب الاصليين يجددون ثقافتهم بطريقتهم الخاصة.
هناك فنانون معاصرون يهود يعزفون ويغنون العربية والبارزون منهم: رفيد كحلاني (يمن بلوز), A-wa, دودو طاسا الذي يعيد غناء جده المشهور واخيه, صالح و داوود الكويتي, وايهود باناي الذي يعزف مع سالم درويش وجورج سمعان بالعربية والعبرية. ولكن بالشبه الكوميدي هو ان الذين حفظوا كلمات هذه الاغاني هم عرب 48. والسبب جلي وواضح تمامًا- ان اغلبية اليهود في اسرائيل لا يعرفون العربية.  ولذلك, عندما حضرت مع أصحابي أحد البارات في حيفا غنى العرب “جاءت محبتي” لرفيد كحلاني, ولكن لا أحد منهم كان يهوديًا.

انظروا ايها القراء الى اعين الحاضرين وفرحتهم بالعزف والغناء ومفاجأتهم باليهودي يغني باللهجة اليمنية في البلدة القديمة في القدس الشريف.

يمن بلوز – “جاءت محبتي”

هذا ما فقدنا. العربية هي جزء لا يتجزأ التاريخ الحضارة اليهودية( وطبعًا الاسلام والمسيحية). متى تحولت الكلمة “عربي” الى شتيمة بدلا عن تكون كنية فخر واعتزاز ؟ الى متى يقتصر النطق بالعربية محدود ل %2 من اليهود في اسرائيل؟
وكلمة أخيرة للتلخيص. قبل عدة اسابيع توفي اسحاق نافون, رئيس دولة اسرائيل الخامس. نافون ولد في القدس في ثلاثينات القرن الماضي وتعلم العربية من جيران وتميز وتفوق فيها. بعد امضاء اتفاقية السلام مع مصر واحلاله, عزم الى مصر من قبل الرئيس الراحل أنور السادات وهناك القى خطابا بالفصحى المنقنة وحصل على تكريم عظيم لم يسبق له مثيل لاي ممثل رسمي اسرائيلي في اي بلد عربي في التاريخ. في الاعلام العربي بعد وفاته ذكرت اغلبية الصحف العربية وفاته وذكرت خطابه في شكل غير مسبوق ومفاجئ. لم أجد غير ذلك مثالاً أمثل كي أعبر أهمية اللغة العربية وقوة تأثيرها كقسم مشترك بين ناطقي العربية – اليهود وغيرهم

ففي زمان يزال فيها اليهود الناطقون بالعربية هل تزال معهم العلاقة بها بالكامل ؟ أو قد نرى في مستقبلنا اليهود يتحدثون بلغة مضر وتكون اللغة غير معينة للقلائل ؟ هل يقوم نافون قادم ويمكن الحكي مباشرة وبدون ترجمة كي ير العالم العربي اليهود الاسرائيليين ولا عبر متخصصين عرب للشؤون الصهيونية ؟ أتكون العربية دلالة للحائرين ككتاب اللحاخام الاندلسي اليهودي ,الرامبام (كتابه المشهور “دلالة الحائرين” كتب بالعربية اليهودية في القرون الوسطى)؟  هل تعود العربية الى مكانتها ومعها الاعتراف بيننا وبين العرب حوالينا بان لنا قسم مشترك غير الصراع؟

إن شاء الله قريبًا
 

ערביי ישראל

בערב יום העצמאות האחרון, המליץ לי אבי, רופא במקצועו, לפגוש את אחד הפציינטים שלו. “הוא במקור מבגדאד בעראק, בן למעלה מ-80 והוא כותב שירה בערבית ומנגן על כינור. הוא עושה היום חפלה עם שירים אצלו בבית. אדם מאוד מיוחד, חם אוהב חיים ואדם, כדאי לך ללכת אליו היום, זו הזדמנות פז ואם לא תלך היום,ייתכן שלא תשוב”.

הגעתי לביתו של “אבו זוילי” הירושלמי בגילה, שכונת ילדותי, בחוץ היה קריר כתמיד.מחלונות הבית עלו קולות נגינה ושירה והצצתי פנימה כדי להיות בטוח כי אמנם זו הכתובת הנכונה.

כשחציתי את פתח הבית השתתקו הנוכחים. פגשתי במבטים המבולבלים הפונים אליי- מי הזר הצעיר הזה? ומה עניינו במסיבה הצנועה הזו ? קבוצת הנוכחים היתה תערובת מחייכת ושמחה שהורכבה מיהודים עראקים מבוגרים וכמה מילדיהם יחד עם שכניהם וכמה פלסטינים מהכפר בית ג’אלא הסמוך. התיישבתי שותק עמם סביב שולחן עמוס מאכלים, רצוף כוסות ערק, דגים, וכלי הנגינה ודפי התווים השרויים סביבנו בערבוביה.

האזנתי לשירים ולנגינה, למבוכתי הרבה השיר היחיד שהצלחתי לזהות היה “פוג אל-נח’ל” (מעל עץ התמר), אך כל הנוכחים שרו בשמחה. המילים זרמו ברכות ונעצרו אך ורק אם אחד הנוכחים טעה במי מהן או אז התגלע ויכוח חריף והחלפת גידופים ידידותים עד תיקון הטעות או הנחישות להמשיל הלאה למרות הויכוח.

פוג אל-נח’ל – אבו זוילי וחברים

היה זה אחד הרגעים הסוריאליסטיים בחיי, יושב בשכונת ילדותי שמעבר לקו הירוק בירושלים, ערב יום העצמאות (על פירושיו השונים ליהודים ולפלסטינים) והערבים, היהודים והפלסטינים יושבים כולם יחד וחוגגים את שפתם ותרבותם הערבית המשותפת בקולי קולות. אגב, המשתתפים החליטו לקיים ערב זה דווקא בתאריך לא משיקולים לאומיים כאלה ואחרים, אלא כי זהו בין הימים היחידים בהם על פי החוק מותר להרעיש כל הלילה ללא חשש מהשכנים או המשטרה. איש הישר בעיניו יחגוג אפילו היה זה בערבית.

לאחר כשעה של האזנה אזרתי אומץ וניסיתי, בכישלון רב, לשיר את השיר “ויאכ” של פריד אל-אטרש לצהלת הנוכחים המלווה בצחוק והערות לרוב בנוגע לאופן השירה ודרכים לשפרה. אחרי כישלון זה התיישבתי לשוחח עם אחד הנוכחים, עורך דין במקצועו. לבו היה כבד ומלא צער על עולם ותרבות אשר הולכים ונעלמים עם זקנת הדור והתקופה. “בעבר כולנו תמיד דיברנו ערבית אבל בימינו  הדור הצעיר כבר לא מדבר ערבית ולא מתעניין בה, אף אחד לא לומד ובפועל הערבית בחברה היהודית מתה לצערינו הרב”. כאבתי יחד אתו, עצוב היה לראות אדם שנגד עיניו תרבותו הולכת וכמלה וכאילו היא גחל זעיר ועשן אשר מתעוררת לחיים רק באירועים אקראיים.  במקום חיים שלמים ותרבות יהודית ערבית עראקית נשארה לו רק הישיבה הזו.

השיח העכשווי בקרב הציבור היהודי בנוגע לשפה הערבית הוא תועלתני ומוכוון מטרה ובכך מוגבל לשכבות המומחים ואינו פתוח ונגיש לציבור. השיח מתנהל (כמעט תמיד) בשלושה תחומים בהם הוא מנוצל: האקדמי, הבטחוני והתקשורתי. החוקר האקדמאי מנצל את הפה הערבית ללמידת ההיסטוריה וההווה אך למטרות מחקר בלבד ורק לעיתים נדירות משתמש בו כדי להשפיע מחוץ לכתלי האוניברסיטה. יתרה מכך, אם הציבור הכללי רוצה להיכנס לעובי הקורה של השיח- הוא חסר יכולת לעשות כן, משום השפה האקדמית בה הוא מנוהוא לרוב מצריך ידע קודם והיכרות קודמת עמו. לפיכך, שיח זה נשאר לרוב נפרד ומתנא בין כתלי המוסד והציבור אינו יכול להפיק ממנו תועלת.

8240182103_e104b86fc4_n

גרפיטי בירושלים- הכיתוב בערבית : “רק דובר ערבית יכול להבין אותי”
הכותב טעון שיפור- טעה בערבית

בתחום הביטחוני אנשי הצבא משתמשים בערבית שימוש מוגדר גם כן. משתמשים בה בראייה הגנתית אך לא לשם ידע או היכרות. ואחרון חביב בתחום הקשורת הכתב מפרש את העולם הערבי בקטעים קצרים ותחקירים קצרים, אך הם שטחיים  (מפאת אורכם, לא תוכנם) ומתורגמים עברית.

מהבחינה החינוכית , לימוד השפה הערבית אינו חובה, ומתרכז בשפה הספרותית. כפי שאני זוכר מלימודי בשנותי האחרונות בבית הספר, למדתי בעל פה מספר סורות (פרקים) מהקוראן וכן קטעים קצרים של אבו פרג’ אל-אצפהאני אבל לא יכולתי להבין שיחה פשוטה בערבית מדוברת.

בתחום האמנות והמוזיקה המצב השתנה ונראה שהאכזבה הופכת לתקווה אופטימית ולו היתה פעוטה. לאחר שהיהודים הערבים עלו לישראל מאז ייסודה בשנת 1948, המדינה הדירה את התרבות והשפה הערבית מהמרחב הציבורי (כמו גם היידיש) לטובת השפה העברית. השריד היחיד לערבית בציבור היה שידור סרטים מצריים בימי שישי בשש בערב מ-1968 עד שנות התשעים בערוץ הראשון. אבל לרוב הערבית היתה בשוליים ואפילו נתונה לגינוי ולעג. אני חשתי בושה כאשר ראיתי קטעים ישנים מהטלוויזיה אשר לועגים לערבית ותרבותה כקטע המפורסם של “הגשש החיוור” ותיקי דיין מ-1976. במערכון הזה שמים ללעג את אֻם כֻּלת’וּם ומכנים אותה ” אֻם טומטום” כשהיא שרה את שירו המפורסם של פריד אל-אטרש “יַא עַוַאזִל פַלְפִלוּ” בדרך קומית ומזלזלת.

הגשש החיוור ותיקי דיין – “יא עואזל פלפלו”, 1976

ניתן להגיד שיחס הקשה בנוגע לשפה הערבית נוצרה בשל שתי סיבות. ראשית, רצון השלטון בישראל בזמן הקמת המדינה ליצור מכנה משותף לכל יהודים בישראל והיסוד המשותף הוא העברית. השלטון שאף לאחד את השורות באמצעות התרבות העברית המתחדשת ולפיכך היה זה הכרחי לזנוח על דבר החורג ממנה. הסיבה הנוספת היא המציאות הבטחונית והמאבק הלאומי בין מדינות ערב וישראל. הערבית הפכה ל”שפת האויב”. כך נמוגה התרבות הערבית של היהודים בישראל והקשר הישיר בין היהודים לשפה הערבית.

לפיכך יפתיע את הקוראים לשמוע את שירו של דוויד ריאחי, תוניסאי במקור שכתב שיר אהבת מולדת וציונות בעברית, המלא באהבה לירושלים וישראל והכיסופים אליה ולחיים בה. ההפתעה הזו מראה כמה גדול הפער המחשבתי בין ערבים ויהדות כיום ובטח ובטח שלציונות. הפער הזה עודנו מצוי בתודעה הישראלית משום שציבור הערבית קשורה בה למדינות ערב ואל הזקנים בימינו, ולא לחיי היום-יום כאן.

דוד ריאחי – ארצ’ בלאדכ (אדמת ארצך), 1960

עם זאת, בימינו החלה האווירה להשתנות. בני ונכדי ההיהודים הערבים המקוריים החלו לחדש את תרבותם בדרכם שלהם. ישנם אמנים עכשוויים יהודים אשר מנגנים ושרים בערבית, רביד כחלאני (ימן בלוז), A-wa , דודו טסה (שחוזר אל שירת ונגינת סבו המפורסם ואחיו – צאלח ודאוד אל-כויתי) ואהוד בנאי אשר מנגן יחד עם סאלם דרוויש וג’ורג’ סמעאן בערבית ובעברית. עם זאת, מעט קומדית העובדה שאלה אשר למדו את המילים של שיריהם בע”פ הם ערבים ישראלים/פלסטינים תושבי ישראל (כל אחד יכול לכנותם איך שהוא מוצא לנכון). הסיבה לכך גלויה וברורה לגמרי- הרוב הגורף של היהודים בישראל אינם יודעים ערבית.

הסתכלו קוראים יקרים אל עיני הנוכחים ושמחתם על הנגינה והשירה והפתעתם הרבה נוכח היהודי ששר בלהג תימני וכל זאת בעיר העתיקה בירושלים.

ימן בלוז- “ג’את מחבתי” (הגיעה אהבתי)

זהו מה שאיבדנו. הערבית היא חלק שאינו ניתן להפרידו מההיסטוריה והתרבות של היהדות (וכמובן האסלאם והנצרות). מתי הפכה המילה “ערבי” לקללה במקום שתהיה כינוי לכבוד וגאווה? עד מתי הדיבור בשפה הערבית יהיה נחלתם של 2% בלבד מהיהודים בישראל?

מילה אחרונה לסיכום. לפני מספר שבועות נפטר יצחק נבון, נשיא המדינה החמישי. נבון נולד בירושלים בשנות השלושים של המאה שעברה ולמד ערבית משכניו והצטיין בה. לאחר החתמה על הסכם השלום עם מצרים ויישומו, הוזמן נבון למצרים על ידי נשיא מצרים המנוח סאדאת, במהלכו נשא נאום בערבית ספרותית מושלמת ועל כך זה לכבוד רב, אשר לא זכה לו אף נציג רשמי באף מדינה ערבית בהיסטוריה. התקשורת הערבית ציינה לאחר פטירתו את נאומו ובאופן חסר תקדים ומפתיע. כוחה וחשיבותה של הערבית כאן והשפעתה כמכנה משותף בין דובריה, יהודים וזולתם, לא היתה יכולה לקבל ביטוי טוב יותר.

בזמן בו נעלמים היהודים דוברי הערבית- האם יאבד איתם הקשר עם השפה לחלוטין? או אולי אנו עתידים לראות בעתידנו יהודים מדברים בערבית ולא כשפה המתוחמת ספציפית לקומץ? האם יהיה עוד נבון שיוכל לדבר באופן ישיר ובלי תרגום כדי שיראה העולם את היהודים הישראלים ולא דרך מומחים ערבים לענייני ציונים? האם תהיה הערבית לנו מורה נבוכים חזרה כשפה בה נכתב ספרו של הרמב”ם שנכתב בערבית יהודית? האם תשוב השפה הערבית למקומה ועמה ההכרה כי לנו ולערבים יש מכנה משותף מלבד הסכסוך?

אנשאללה (אם ירצה השם) בקרוב.

 

 

Advertisements

الأمر بالمؤامرة والنهي عن المسؤولية

الأمر بالمؤامرة والنهي عن المسؤولية

(العبرية تتبع – עברית בהמשך)

إن معادلة المؤامرة واضحة, فالمؤامرة  تساوي عدم اتخاذ المسؤولية. عندما يتهم أحد غيره بالمؤامرة فهو يلقي مسؤولية أفعاله على غيره,  ويتبرأ من كل تهمة ومن كل غيب فيه ويستبدلها بتواطئ العالم والقوى الظالمة العملاقة ضده . تسيطر وتدير هذه القوى على حياته, وتمررها وهو عاجز عن يرد عليها أو يعتبرنفسه غير قادر على حل مصيدتها. ولذلك لا يحرك ساكنًا ويلجأ إلى لومها علنًا كمؤامرة ويقعد. هكذا يتم التبرؤ من المسؤولية .

لا يمكن أحد أن يتجاهل ثقافة المؤامرة في الخطاب الاعلامي العربي وحتى في التحادث في الشارع أو التداول والتصفح في الانترنت.إنها ظاهرة لا يقتصرعليها المجتمع العربي ولكنها جلية وبارزة وأكثر انتشارا فيه عن غيره. يجب أن لا يُستدرك من هذا الكلام أن المؤامرات كافة أصلها وحي الخيال الفعال, ولكن تحويلها إلى نقطة الانطلاق الفكرية لاي جدل وتحليل, وإلى مغزى الحياة, وإلى المرجع الرئيسي لالقاء المسؤولية عليه فهذه هي المشكلة الحقيقية التي يجب تسليط الضوء عليها.

g51


حديث المؤامرة

قبل ثلاث أسابيع, تحدثت صدفةً مع أحد سكان قرية مجدل شمس الدرزية التي تقع في هضبة الجولان في سفوح جبل الشيخ. ودارالحديث حول اغتيال أحد من كبار المشايخ الدروز, وحيد البلعوس, الذي تم تفجير سيارته في محافظة السويداء جنوب شرقي سوريا وما يسمى بجبل العرب وهو المعقل الرئيسي للموحدين الدروز في البلاد. وكان الشيخ بلعوس من المشايخ أكثر شعبية وأكبر انتقادا لنظام بشار الأسد, وحتى دعا رعيته الى عدم الانحطاط في صفوف جيش الأسد ضد أعدائه, والاكتفاء بالدفاع عن الدروز وجبل العرب فحسب. وفي غضون نقاشنا الساخن شرعنا نفترض حول هوية قاتل البلعوس واختلفت الآراء. فلام اسرائيل وقال انها كانت المستفيدة الاولى واتهمت أنا نظام بشار الأسد بالمثل.

ورغم أنه تناقضت وجهات النظر فهو شيء طبيعي لم أتوقع العاصفة القادمة التي شغّلها حديثنا حول الشيخ البلعوس. بدأت غيوم المؤامرة تكتظ فوق رأس صديقي فشرعت لسانه تمطر أرض حديثنا بأمطارها وانهمرت المؤامرات كالفيضان : خلق الأمريكان القاعدة وداعش وخدعهم للعالم بزعمهم انهم على سطح القمر بينما في الواقع صوروا كلها في ستوديوهات هوليوود , وقناة الجزيرة هي أكثر القنوات خدعة تحاول السيطرة على عقول العرب, والاستعمار والسياسيين الذين يكذبون جماهيرهم لمصالحهم فقط (في هذه الصدد اتفقنا شويء وذكرنا أن أصل السياسة هو قيادة وإدارة الحصن أو الحمير…), وطبعا الإعلام كله  فهو زور ووبهتان… وهكذا انكسر سد المنطق وأغرقت فيضانات المؤامرات الهائجة كل غبرة عقلانية …

اسرائيل – المؤامرة بإتقانها

أفضل مثال التواطؤ والمؤامرة هي اسرائيل. فلا أحد يختلف معك وانت تتهم اسرائيل بشيء ما. أصادف, كاسرائيلي يقرأ العربية, عشرات المؤامرات المضحكة والسخيفة والتافهة يتهم الاعلام العربي اسرائيل بها. ألهو ساعات في القراءة عندما أقرأ عن حديقة الحيوانات يبعثها الموساد الاسرائيلي للتجسس في بلدان العرب وللفتك بهم : من اللقلق والبلبل والدلفين والحمامة والكرش وصدقوني إن البرنيق والوطواط والزرافة  ودب الكوالا قادمة (باذن الله) !. هناك مثال آخر فهو “مؤامرة العلكة” المصرية التي أشيعت بداية القرن الحالي. وحسبها أصدرت اسرائيل الى المصرالعلكة التي تحتوي على مركبات تؤدي الى تعقيم الرجال. وتهدف هذه الحملة التعقيمية الى منع الإنجاب والتخلص من شعب أرض الكنانة العظيم.
ولكنه من ناحية أخرى سمعت أيضا الاتهامات الكبرى بأن إسرائيل خلقت داعش, وفجرت مركز التجارة العالمي 11 سبتمبر في نيويورك, وتسلطت على الاقتصاد العالمي وكل يوم تدس على القتل تمويل الحرب الأهلية في السوريا.

حاولت أن افهم لماذا تطرح خرافات الحيوانات الموسادية المختلفة والاتهامات الكبيرة كداعش جنبا الى جنب وما هو هدف من ذلك.أَلا يُقَلِّلُ من جدية المؤامرات الكبرى كالتجسس وداعش وهي مطروحة سواءً في الجرائد المحترمة والقنوات الفضائية؟ ونهاية فهمت أن هذه المؤامرات الحيوانية هي بمثابة الراحة الكوميدية (Comic Relief) التي تهدف الريتينج والتسلية بين المآسي او المؤامرات الكبرى. وكل هذا من أجل ابقاء الفكر المؤمن بالمؤامرة حيًّا.

enhanced-buzz-14518-1291235381-22

قطة الموساد ؟

وجعلني كل هذا الحديث افتكر معمقا بالنسبة إلى ماهية المؤامرة واللجوء اليها والاستنتاج هو هذه المقالة وعنوانها خلاصتها.

فكر المؤامراتي

إذا ما هو العنصر الجذاب الذي يؤخذ به المؤمن المخلص التابع للمؤامرات ليل نهار ؟ (واخترعت بتسمية انسان يتبع هذا الفكر بال-“مُؤَامَرَاتِيّ” ).  باقتصار فان المؤامرة هي الحل السريع , بدلا عن التعليل والتفسير اللذين  يلزمان الوقت وجمع المعلومات وتحليل السبب والمسبب  واستخلاص الدلائل… وعندها فقط يمكن تكوين الرأي في شكل جدي.
فلا تحتاج المؤامرة الى أي برهان قاطع وإنما الى بهتان مقطوع الحق. اذا تمكن أحد من إثبات حقيقة المؤامرة أصبحت حقيقة وزالت المؤامرة. عندما  تتم ازاحة الستار عن المؤامرة وتخرج من السراديب ومن وراء الكواليس الى المجال الجلي المثبت والواضح تفقد المؤامرة قوتها لتعليل كل شيء. هكذا يخسر المؤامراتي كبش فدائه ويلجأ سرعان ما إلى مؤامرة جديدة يستخدمها لبرهنة مصائبه والدنيا كافة, لكيلا تكون ولو لحظة واحدة تجبره التفكير بدور الذات في مسؤولية الواقع حواليه.

لما يحاول المؤامراتي إقناعك بها أو يتهمك بالضلع فيها, عادةً يحس أنه من أجل تحقق صحتها يجب عليه أن يرفع صوته ويصرخ والا تتفتت حجته. هذه هي طريقة ادارة النقاش والحوار للمؤمن المؤامرة. إنه ليس بحاجة  الى أي حجة ويكفيه رفع صوته باستفزاز ويتهم غيره كي يغلب عليه. في أكثر من مرة رأيت انسان واقعي ومنطقي يقعد في قاعة لقناة فضائية ما مع مؤامراتي ويحاول أن يجادله بالتي هي أحسن في طريقة حوار حضارية ومحترمة. وفي اللحظة التي يشعر المؤامراتي بأنه يخسر ويتم تفتيت حجته الفارغة فهو ينفجر ويصرخ ويأتي بكارت المؤامرة. وكانها كارت “جوكر” يغلب على كل شيء. ويتهم غيره بالتجسس وبالعمالة (لصالح أمريكا والغرب أو اسرائيل أو الأسد أز داعش والخ) أو بأنه يهودي (لا سمح الله وكانها شتمة) أو كافر أو ملحد أز ماسوني. والأرضية تحت كل الحجج المنطقية تنهار والطرف المنطقي يلزم الصمت ولا يقدر ايجاد اي كلمة ليعاكس “المؤامراتي” فهي ضربة حاسمة. إرفع صوتك وقوي مؤامرتك بدل منطق المثل الشهير: إحفضْ صوتك وقوّي حجتك.

tv

تشجع مشروعية هذا الخطاب القارئ أو المشاهد أن يستوعب الفكرة بأن المؤامرة تقلص من امكانيته لتغيير البيئة التي يعيشها وظواهرها الاجتماعية والاقتصادية والدينية وغيرها. ويدير هذا الاحساس بالعجز الى البراءة من المسؤولية. وعندئذ الى التمسك بفكرة المؤامرة وترك المنطق. في مناسبة العيد يمكننا القول إن المؤامرة كخرفان العيد فتذبح مكان الكفارة والمحاسبة. من غير أن يدفع أحد ثمن المسؤولية فهو يتوكل على المؤامرة ومعها يستبعد اي نقد ذاتي. ومن المثير للاهتمام التفكير بالحال عندما تذبح كل الخرفان فهل يلجأ المؤامراتي الى ذبح الانسان وبعد ذلك الشجر والحجر؟

ليت المؤامرة مصدرها اليأس والزهق والعجز من الفعل لأنه يحتاج قوة وارادة ورد قد يكون عنيفًا , والأفضل هو توجيه الغضب الى الخارج لكيلا ينفجر البيت وتكون الفتنة . لذلك, حسب رأي, يختار كثير من الزعماء في العالم المؤامرة كخيار مناسب لاغراس الفكر في قلوب شعوبهم (فان المؤامرة موجهة للشعور وليست للعقول). وتصبح أفضل ذريعة وسلاح لمنع الانتقاد تجاههم. ان الربيع العربي هو (حسب رأي) طلائع التوبة من الايمان بالمؤامرة الى الايمان بالذات والنقد والمحاسبة الذاتية العلنية واتخاذ المسؤولية (وهذا رغم الانعكاسات الهائلة والخسائر الفادحة).

وكما نرى يوميًا انعكاسات اتخاذ المسؤولية شيءٌ مؤلم وقاسي ولا يتم الدرس واستخلاصه لأن المؤامرات ما زالت تحتل العقول فهل من الممكن أن المجتمع العربي (والعالمي) يرفع المرآة ويحملق تدريجيًا الى صورته ويبدل المؤامرة باتخاذ المسؤولية في طريق التغيير والإصلاح؟

ولكنْ يمكن أن كل هذه المقالة هي مؤامرة صهيونية-امريكية- غربية- ماسونية – ملحدة بختة وعلى القارئ  لومها وتركها الى مزبلة التاريخ الانترنتية فقط.
قَرِّرُوا أنتم القراء .

לצוות את הקונספירציה ולסור מהאחריות

(פראפראזה על פסוקים מהקוראן (סורה 3 פס’ 104), הקוראים “לצוות את הטוב ולסור מעשיית הרע”).

משוואת הקונספירציה הינה ברורה, קונספירציה שווה לאי לקיחת אחריות. כאשר אדם מאשים את הזולת בקונספירציה הוא משליך מעליו את האחריות על האחר, ומנער חוצנו מכל אשמה ורבב שדבק בו, ומחליפם בתאוריית קשר כנגדו של העולם וכוחות עושק כבירים. כוחות אלה שולטים ומנהלים את חייו וממררים אותם, והוא חסר אונים להשיב להם או סבור כי הוא עצמו אינו מסוגל להתיר את המכמורת שטוו סביבו. לפיכך, הוא אינו פוצה פה ומוצא מפלט בגינוי אותם כוחות בפומבי כקונספירציה ומסיים בכך. כך נעשה ניעור החוצן מהאחריות.

תרבות הקונספירציה בשיח התקשורתי הערבי ובשיחות הרחוב ובפורומים והגלישה באינטרנט היא דבר שלא ניתן להתעלם ממנו. אמנם התופעה אינה ייחודית לעולם הערבי, אך היא גלויה ובולטת ונפוצה יותר בו מאשר בחברות אחרות. אין להסיק מהאמור כי קונספירציות אינן קיימות כלל, וכי כולן הן תולדה של פרי דמיון יוצר ופעיל, אך הפיכתן לנקודת המוצא המחשבתית לכל ויכוח או ניתוח, למוטו בחיים ולמקור אליו חוזרים תמיד כדי להטיל ממנו את האחריות – זו היא הבעיה האמתית שאליה יש להפנות את הזרקור.

g51

“השכל הערבי” משמיע קונספירציות – מֻאַאמַרַה مؤامرة בערבית

שיח הקונספירציה

לפני שלושה שבועות, שוחחתי במקרה עם דרוזי תושב הכפר מג’דל שמס במורדות החרמון. שיחתנו התגלגלה ונסובה סביב ההתנקשות באחד מהשיח’ים הדרוזים הבכירים ביותר בסוריה, וַחִיד אֵלְ-בַּלְעוּס. ההתנקשות בוצעה באמצעות פיצוץ מכונית תופת בהר הדרוזים במחוז אל-סוידאא’ בדרום סוריה מעוז העדה הדרוזית במדינה (כ-700,000 דרוזים). בלעוס היה בין מנהיגי הדרוזים הצעירים הפופולריים, שביקר חריפות את משטרו של בשאר אל-אסד ואף קרא לאנשיו לא להתגייס ללחימה בשורות צבא אסד נגד אויביו, אלא להסתפק בהגנה על הר הדרוזים בלבד.
בן שיחי ואני תוך כדי השיחה הסוערת דנו בדבר זהות העומד מאחורי ההתנקשות. הדעות היו חלוקות. הוא האשים את ישראל ואמר כי היא הייתה הראשונה להרוויח ואני השבתי באופן דומה כלפי משטרו של אסד.

למרות הדעות המנוגדות, שכן זהו דבר טבעי , לא ציפיתי לסופה המבוששת ובאה אשר עוררה שיחתנו בנוגע לבלעוס. ענני הקונספירציה החלו להתאסף סביב ראשו של חברי ולשונו החלה להמטיר על אדמת שיחתנו את גשמיה והקונספירציות הכו בזו אחר זו כשיטפון: האמריקאים יצרו את אל-קאעדה ודאעש, הם רימו את העולם כי הם נחתו על הירח אך למעשה את הכל צילמו באולמי הסרטה בהוליווד. בן שיחי המשיך: ערוץ אל-ג’זירה הוא הנכלולי ביותר בעולם ומנסה להשתלט על מוחותיהם של הערבים, והמשיך ועבר אל האימפריאליזם והמדינאים שמרמים את הציבור לטובת האינטרסים האישיים שלהם בלבד (בעניין זה דווקא הייתה בינינו הסכמה פורתא וציינו כי המקור בערבית של המילה سياسة סיאסה,כלומר פוליטיקה מקורה בנהיגת סוסים או חמורים…) וכמובן שהתקשורת כל שקר וכזב. וכך נשבר סכר הלוגיקה ושיטפונות הקונספירציות השוצפים הטביעו כל שמץ של רציונאליות.

ישראל- הקונספירציה המושלמת

הדוגמא הטובה ביותר לקונספיריה היא ישראל. אף אחד לא חולק עליך כשאתה מאשים את ישראל בדבר מה.  כישראלי הקורא ערבית אני נתקל בעשרות קונספירציות משעשעות, אוויליות וריקות מתוכן אשר בהם מאשימה התקשורת הערבית את ישראל. זכיתי לשעות של הנאה בקוראי על גן החיות שהמוסד שולח לכל לרגל במדינות ערב וכדי להרוג ערבים: מחסידה, דרך זמיר ודולפין, יונה, כריש, ובטוחני כי בעתיד עוד יגיעו ההיפופוטם, העטלף, הג’ירפה ודוב הקואלה (אם ירצה האל!).דוגמא אחרת “קונספירציית המסטיק” אשר שמועות אודותיה הופצו בתחילת שנות ה-2000. לפי תיאוריה זו ישראל ייצאה למצרים מסטיק שבין מרכיביו מכיל רכיבים שנועדו לגרום לסטריליזציה של הגברים המצריים כדי למנוע ילודה.
מצד שני שמעתי גם האשמות חריפות על כך שישראל  המציאה את דאע”ש, פוצצה את מגדלי התאומים, אנחנו שולטת בכלכלה העולמית, וכל יום זוממת כיצד להרוג, לרצוח ולממן את מלחמת האזרחים בסוריה.

ניסיתי להבין, מדוע נשטחות הבדיות השונות סביב בעלי החיים של המוסד וההאשמות הגדולות בנוגע לדאע”ש זו לצד זו ומה היא המטרה בכך. האם אין הדבר מקל ראש ברצינות של המזימות הגדולות כריגול ודאע”ש, כאשר שני הסוגים נמצאים זה לצד זה בעיתונים מכובדים וערוצי הלוויין הערביים? בסופו של דבר הבנתי כי מזימות החיות הן בחזקת אתנחתא קומית אשר נועדה לרייטינג ובידור בין הטרגדיות והקונספירציות החמורות. כל זאת כדי לשמר את התודעה המאמינה במזימות חיה וקיימת.

enhanced-buzz-14518-1291235381-22

חתול של המוסד ?

כל השיח הקונספירטיבי הזה גרם לי להתחיל לחשוב לעומק בנוגע למהותה של הקונספירציה והמפלט שהיא מעניקה והמסקנה היא המאמר הזו וכותרתו היא תמציתו.


התודעה הקונספירטיבית

אם כן, מה הוא היסוד המושך אשר נשבה בקסמו המאמין הנאמן – חסיד הקונספירציות יומם וליל? בקיצור, הקונספירציה היא פתרון בזק. היא באה במקום מציאת סיבות וניתוח שדורשים זמן, איסוף מידע, ניתוח של סיבה ומסובב והפקת מסקנות, ורק אז ניתן לבסס דעה באופן רציני. הקונספירציה אינה זקוקה לכל הוכחה חותכת אלא לכזב עם אמת מקוטעת בלבד. אם מצליח מישהו להוכיח כי המזימה היא אמתית אזי היא הופכת לאמת ואז הקונספירציה אובדת. כאשר מוסר הלוט מעל הקונספירציה והיא יוצאת מהמרתפים ומאחורי הקלעים אל התחום הגלוי הבדוק והבהיר, היא מאבדת את כוחה להסביר כל דבר (אלא רק דבר אחד). כך מאבד חסיד הקונספירציה את השעיר לעזאזל שלו. הוא מבקש למצוא מחסה כמה שיותר מהר תחת קונספירציה חדשה ולהשתמש בה כדי להוכיח את צרותיו וצרות העולם כולו. כל הדברים האלו נעשים כדי שלא יהיה אפילו רגע אחד בו ייאלץ לחשוב בתפקידו עצמו ובאחריות למציאות סביבו.

כאשר חסיד הקונספירציות מנסה לשכנע אותך בקונספירציה או להאשים אותך בנטילת חלק באחת, לרוב הוא מרגיש צורך לתת לעניין משנה תוקף בצעקות שכן אם לא טיעונו יתפורר. זוהי תרבות הדיון של הדוגל בקונספירציות, הוא איננו זקוק לכל טיעון אלא די לו בהרמת קולו בהאשמה פרובוקטיבית כדי לגבור על שמולו. לא אחת ראיתי אדם רציונלי ולוגי  יושב באולפן ערוץ כזה או אחר לצד “חובב קונספירציות” והוא  ומנסה להתדיין בדברי נועם בשיח תרבותי ומכובד. ברגע בו הקונספירטור מרגיש כי הוא מפסיד וטיעונו הריק מתוכן מתפוגג, אזי הוא מתפרץ בצרחות ושולף את קלף תיאורית הקשר. קלף זה הוא כמו ה-“ג’וקר” בחפיסה שגובר על כל השאר. הוא מאשים את זולתו בריגול (מאמריקה דרך ישראל, אסד, דאע”ש וכו’…), או כי הוא יהודי (כאילו זו קללה), כופר או אתאיסט , ואז נשמטת הקרקע תחת הטיעונים הלוגיים . הצד הלוגי נאלם דום ואינו מוצא מילים להשיב- ניצחון בנוקאאוט. הרם קולך וחזק את המזימה וטיעונך החליף את קול ההיגיון בפתגם הנמך קולך וחזק טיעונך.

tv
הטלוויזיה משפיעה על המחשבה- וצועקת: קונספירציה מבחוץ (לא מתוך העולם הערבי)

הלגיטימציה של שיח כזה מעודדת את הקורא/הצופה/הדובר להפנים את המסר שברעיון הקונספירציה, ולהמעיט בכושר היכולת שלו להשפיע על סביבתו והתופעות החברתיות הכלכליות והדתיות בה. תחושת חוסר האונים הזו גורמת לו להרגיש שאין דבר בידיו  ובכך פוטרת אותו מאחריות. או אז הוא מאמץ את דרך החשיבה הקונספירטיביים ונוטש את ההיגיון. ואם להתייחס לזמנים, הרי שאפשר לומר שהקונספירציה היא כמו כבשי חג הקורבן, אשר נזבחים במקום כפרה עצמית ועשיית דין חשבון. במקום שמישהו ישלם את מחיר האחריות, הוא שם מבטחו בקונספירציה ויחד איתה מרחיק כל ביקורת עצמית. מעניין לחשוב על מצב בו כל הכבשים יישחטו, האם הקונספירטור יתחיל לשחוט בני אדם ואחר כך יעבור לעצים ואבנים ?

אולי הקונספירציה נובעת מתוך תחושת ייאוש, מיאוס ואי יכולת לפעול משום שאלה מצריכים תגובה שיכולה להיות אלימה, ועדיף לתעל את הזעם החוצה על מנת שלא יתפוצץ הבית ותיווצר מלחמת אחים. לפיכך, לעניות דעתי, מנהיגים לא מעטים בעולם בוחרים בקונספירציה והאופציה המועדפת ביותר לנטיעה בראשים ובלבבות (שכן קונספירציה מכוונת לרגשות ולא לשכל), כך הופכת הקונספירציה לתירוץ וכלי הנשק למניעת ביקורת כלפיה. האביב הערבי הוא (לדעתי) סנוניות חשבון הנפש והחזרה בתשובה מהאמונה בקונספירציה, אל הביקורת העצית מתן דין וחשבון ולקיחת האחריות (זאת הלמרות המחיר הכבד והאבדות הכבדות בו).

כפי שאנו רואים יום יום השלכות ההודאה באחריות הן דבר מכעיס וקשה והשיעור והפקת הלקחים ממנו עוד לא תמו. קונספירציות עודן שולטות בראשים, האם אפשרי שהחברה הערבית (והעולמית) תרים את המראה ותביט בהדרגה אל בבואתה ותחליף את הקונספירציה בלקיחת אחריו כדי לבצע רפורמה ושינוי?

אבל אולי המאמר הזה כולו הוא בכלל רק עוד קונספירציה ציונית-אמריקאית- מערבית- אתאיסטית של הבונים החופשיים גרידא ועל הקורא, להשמיצו בקולו ולזרוק אותו אל מזבלת ההיסטוריה של האינטרנט.

החליטו בעצמכם.

تَدْمُر أَمْ تُدَمَّرُ ؟

تَدْمُر أَمْ تُدَمَّرُ ؟

(العبرية تتبع – עברית בהמשך)

في أغلب الأحيان ينقص التشكيل كتابة اللغة العربية وحتى بعض النصوص القديمة ينقصها الإعجام والتنقيط. إذًا من حين الى آخر لا يتمكن القارئ من استدراك المعنى المقصود من المكتوب, هل هو اسم أو فعل بالمجهول أو بالمضارع (المرفوع أو المنصوب) أو بالمصدر وألخ. وكل ذلك قد يؤدي إلى الحيرة والقراءة البديلة والتفسير الخاطئ. إن الحل الوحيد لهذه الإشكالية مضمونٌ بالسياق الذي يُستخلص من صلة الكلمات في الجملة والقواعد النحوية حتى الوصول إلى المعنى المنطقي الأمثل.

فإن قضية مدينة تدمر في سوريا شبيهة بإشكالية التشكيل المذكورة أعلاه وهي بمثابة فتنة وامتحان تاريخيين تتحداهما المناطق الخاضعة لسيطرة داعش خاصةً والعالم والإنسانية عامةً.

مدينة تَدْمُر التاريخية الخربة وكل ما فيها من معابد وثنية وثقافتها ومواقعها الأثرية المختلفة قائمةٌ آلاف السنين. وبقيت هذه الجوهرة الحضارية والتارخية ثابتةٌ في الشام والمشرق تحت الخلافة الأموية والعباسية والسلاطين العثمانيين ولا تزال موجودة في عهدنا حتى اصبحت تحت أيدي و”رحمة” الخلافة البغدادية الداعشية معاولها ومتفجراتها. وقريبا ما للأسف الشديد قد تصبح بخبر كان. إن أجندة داعش بالنسبة لتدمر (ومعاملتها للتماثيل لا تختلف عن معاملها للإنسان) هي أجندة الإزالة والمحو, وعلى لسانها مشروع التوحيد والجهاد لكنه ليس بالمفهوم الديني (كلا !) وإنما هو مشروع منسق للتطهير والاستئصال وإبادة كل هوية حضارية وايديولوجية تختلف ولو مثقال قشرة الفول عن رؤية خلافتها وهذه بواسطة عناصرها المشبعين بكراهية الإنسان خناجرهم الملطخة بالدماء ضحاياهم بعد أن أجبروهم لباس الزي البرتقالي.

داعش تدمر آثار العراق ..

لماذا يتدفق الآلاف المسلمون من كل أنحاء العالم الى خلافة داعس وصفوفها وهم جاهزون للتنازل عن هويتهم مقابل الأخلاق الدموية لداعش؟ إن الجواب بسيط ومرعب سواء وهو عدم وجود نظرية سياسية وقوة اسلامية معتدلة منافسة. يقترح داعش للأمة الاسلامية بديلًا اسلاميًا بعد خيبة أملها من بدائل سياسية أخرى فشلت في ارضائه. أتى داعش بخلافة سلفية قائمة (ولا رؤية مستقبلية بعيدة) تحت قوانين الشريعة (ولا تحت دستور علماني) وحكم إسلامي فعلي (ولا جزئي) وإن كان مشوهًا. ولكن هذا البديل ما كان بإمكانه أن يربح شعبيته لولا فقدت البدائل السياسية الأخرى شعبيتها.

إن قيم الغرب وعلمانيته وثروته المادية توقفت عند الطبقات العليا للمجتمع العربي ولم تخترق ولم تنتشر في الشرائح الشعبية. تم نهب الثروات الطبيعية التي استثمر منها النظام والأثرياء وليس الشعب. بالاضافة أبعدت الأنظمة الاستبدادية سوى كانت مملكة أو سيطر عليها العساكرة القوى الاسلامية عن السياسة ومقاليد الحكم والقوة وذلك تخوفا من استيلاء هذه القوى على السلطة. ردا على ذلك تحولت هذه القوى أكثر تطرفا لانها يئست واستغربت إمكانية الاشتراك في اللعبة السياسية فشرعت بالتفكير الطريق الجهاد المسلح بديلًا لها.

بعد أن أسست الدول العربية الجديدة بعد انتهاء الانتداب الفرنسي والبريطاني في الشرق الأوسط, تفشّت الفساد والمحسوبية فيها حتى أصبحت بلوتوقراطية ترضي مصالح فئة وليس الشعب. ولم تستطع كل النظريات السياسية الحديثة الشيوعية وقومية الوحدة العربية,والفينيقية والفرعونية وحتى الوطنيات ذات حدود سيكس بيكو أن تصنع قاسم مشترك يفوق الاسلام ولم تسع الى محاولة صريحة لدمج الاسلام كجزء فعال داخلها. وعندما تقلصت قوة هذه الأنظمة بدأت مكانة الاسلام ترتفع بمساعدة شبكة المساجد المنتشرة وكان تنظيم القاعدة وتبعه الدواعش للشعب بالمرصاد وانتهزوا فرصة النهضة الاسلامية ليحتلوا مكانتهم. لجأت الشعوب الذي زهقت من وعود زعماء الدول إلى الدين والشريعة في آماله بالقسط والعدل وسقط جزء منها في قبضة الشبكة العنكبوتية للتطرف الديني . على هذه الأرضية ودون بديل معتدل نبطت خلافة البغدادي .

حسب رؤية الخلافة السلفية الجهادية له يسعى هذا التنظيم لإعادة تشكيل نمط ونموذج الخلافة الأصلية أيام الخلفاء الراشدين, ولكن خلافة داعش هي فعلا اختيار انتقائي متطرف للأخلاق والأفعال التي تتناسب مع مصالحه و لا تتناسب مع خلافة الراشدين. يحاول داعش إعادة ماضيه الافتراضي والمتخيل وإعادة مجد وفخر الأمة. وجدد أخيرًا سك الدينار الذهبي (شاهدناه في أحد اصداراته) والدرهم والفلس بكل فخر واعتزاز كما كانت عليه هذه العملة أيام الخليفة عبد الملك بن مروان. وإنما من جهة أخرى هدم داعش مسجد (بني مكان كنيسة) يعود لخلافة ابن عبد الملك هشام الذي أُقِيم داخل جزء من المعبد الوثني الكبير “بعل شمين” في تدمر.

إن مدينة كوباني/ عين العرب شمال سوريا هي مثال آخر لاختيار داعش الانتقائي. هذه المدينة الحدودية سُميت باسمها التركي “Arappinar” الذي يترجم الى العربية بعين العرب. إن التسمية الكردية مأخوذة من شركة ألمانية أو ال-COMPANY التي بنت في أوائل القرن السابق محطة القطار العثمانية فيها وتحولت في افواه الكرد الى كوباني. عاشت في تلك المدينة أكثرية كردية مع أقليات من العرب والتركمان والأرمن جنبا الى جنب في هدوء وان اختلفت الأسماء. كان اسم المدينة على لسان أهلها ولكن داعش عندما احتلها سماها عين الاسلام . ولم يفعل احد الخلفاء الراشدين او الامويون ذلك . وظلت دمشق بتسميتها وكذلك بيت المقدس وفسطاط اللتان وبعد سنين طويلة فقط تحولتا الى القدس والقاهرة وليس لأسباب دينية . وما يؤكد ويكون أفضل دليل على ذلك هو كثير من أسماء القرى السريانية والآشورية التي ما زالت على تسميتها في المشرق كمعلولا ونينوى وألخ.

351

يمكننا القول بأن فكرة داعش هي الخوض في حروب الردة المعاصرة ضد المرتدين عن اسلامه. ويعتبر داعش نفسه من يواصل ويستمر الصراط المستقيم (ولو إعوجّ تماما وضل عنه) للرسول وصحابته ولذلك لا يستغرب أحد اختيار زعيم داعش باللقب أبي بكر. يشمل التكفير الداعشي حتى المسلم الذي لا يدرك عدد الركعات في صلاة الفجر وهو مهدد تحت فوهة البندقية وطبعًا كان عدم المعرفة كفر وردة لا يغفران والعقاب … الرقاب. هي حرب ضروس ونظرينها للإسلام عبر آية واحدة فقط هي آية السيف :
فَإِذَا انسَلَخَ الأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُواْ الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُواْ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِن تَابُواْ وَأَقَامُواْ الصَّلاَةَ وَآتَوُاْ الزَّكَاةَ فَخَلُّواْ سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ (التوبة,5)

تتجاهل فكرة داعش هذه أهل الذمة وآية “لا إكراه في الدين” (البقرة, 256) والحديث والأمثلة التأريخية الكثيرة للتعايش بين المسلمين شيعة وسنة وأهل التصوف (وإن اختلفت مذاهبهم) ومع الموحدين الدروز في المشرق واليزيديين في العراق أو والمجوس في إيران والبذيين في الهند وافغانستان اليهود والمسيحيين على مر التاريخ.

ليست قضية داعش بعسكرية أو سياسية . لأن ما يسمى ب- “الدولة الإسلامية” فكرة ولا دولة . ولن تتمكن هذه الدولة أن تبقى على قيد الحياة طويلا من الناحية الاقتصادية والعسكرية. هي “دولة” لا تُصدِر (إلا الارهاب) لا تخترع (إلا فنون القتل) ولا تمتلك قوة عسكرية حاسمة للتغلب على الدول المجاورة. إن قيام داعش كدولة سيكون قصيرًا فهو بمثابة مسألة وقت فقط. فالمسألة الحقيقية هي الفكرة التي تترك “هديةً ” للعالم بعد تنحل الدولة. يحاول داعش ان يمحو ويدمر كل ايديولوجية تعددية فانْ لم يكن أحد يعيد الحديث والخطاب المبني على التاريخ المتسامح فقد يتحدى المجتمع العراقي والسوري حاضره الأسود والمتشائم وهو أرضٌ محروقةٌ مغطاة الملح كقرطاج – لا تقدر أن تقوم أبدا.

إذًا ماذا بعد داعش؟ ما الذي سيبقى مغروسا في عقول الأطفال الذين يدرسون ويحفظون عقيدة البغدادي في مدارس الرقة ودير الزور وموصل وهم راضعون إصدارات داعش الوحشية؟ وكيف يتصرفون مع بعضهم البعض وهم يرون ليل نهار بأم أعينهم عمليات الصلب وحد الأيادي ورمي المثليين من فوق السطوح إلى الشارع ورجم النساء المتهمات بالزنا؟ هل يعتقد ذو بال ومنطق أن يخرجوا هذا الحضن وهم يحبون الناس والسلام والأخوة أم يكفرون وينحرون كل من لا يتابع فكرتهم تمامًا ؟

يقف الحديث والخطاب الاسلامي والعربي وكذلك صورتهما في العالم أمام خيارين:

أولاهما نموذج تُدَمَّر وفيه حطام الدواعش واصداراته المقرفة تكون الدليل الوحيد على ما كانت البلاد عليه. تبقى أجزاء من سوريا والعراق فناءً ودمارًا وموتًا – خالية من ماضيها وخاسرة لأي مستقبل وحاضرها أسود وميؤوس منه.

ثانيهما هو نموذج تدْمُر وفيه يتواجه ويتعامل المجتمع السوري والعراقي أو من يحكم ويتوالى (أو يستولي على) مقاليد الحكم بعد داعش باخلاص وصدق مع انعكاسات حكم داعش في الأرض والعقول. وعليه ان يقتلع ويستأصل الخطاب الداعشي ورموزه بدءً من الأعلام في الشوارع وحتى التفسير الديني ونمط الحياة. يجب أن يتزامن هذا العمل مع إحياء واغراس الماضي التعددي المتسامح في الأذهان وذلك يسمح بالاستناد الى مفكريه وتاريخه والاستيعاب منه لانتاج فكر مستقبلي معتدل يتحاور مع ماضيه وإن اختلف معه.

لا أحد يمثل المأساة تحت سيطرة داعش والتصدي الفكري لها أفضل من خالد الأسعد عالم الآثار السوري المشهور (82 عامًا) الذي ظل يدافع عن آثار تدمر وهي في قبضة الدواعش. وأُعدم وذُبح خالد قربانًا ككبش الفداء على مذبح الماضي المجيد التعددي وهو جزء من الهوية والقصة التاريخية (Historical Narrative) في المشرق كله.

CNJs0XUUYAA3EmA

تنفس مدينة تَدْمُر الأثرية للأسف الشديد أنفاسها الأخيرة وقريبًا ما تتحول الى ركام وحطام على ايدي داعش. ولكن فكرة تدمر لا تزال على مذبح الذاكرة المجتمعية ( Collective Memory) في سوريا وفي العالم العربي والاسلامي وغيره- ما الذي يبقى من هذه المدينة القديمة عندما لا يقدر أحد أن يتجول في دهاليز معبد “بعل شمين” و”معبد بل” والمسرح العتيق؟

لا يعرف أغلبية القراء في العالم اللغة العربية وعندما يرون كلمة تدمر لا يدركوم كيف يقرؤونها ودون تشكيل هي ناقصة المعنى والسياق . من ذا الذي سيضع النقاط على الحروف بل ويشكلها من أجل الانسانية كلها؟ هل أتباع الدواعش أم رجال التنوير والكرامة مثل خالد الأسعد فهل تدمر تضرب مثلا لمصير سوريا كافةً ؟

تَدْمُر أَمْ تُدَمَّرُ – القراءة المستقبلية متروكة بين ايدينا وأكثر من ذلك عند الجيل القادم في سوريا والعراق والعالم كله في مستقبل يكتنف الغموض مصيره-

فمن يقوى ويرفع القلم؟ الله أعلم.

CJGVJyTUAAAgN0h

תַדְמֹר (שם העיר) או תֻדַמַר (תיהרס)?

ברוב המקרים הכתיבה בערבית לא מנוקדת, וחלק מהטקסטים העתיקים אף חסרים ניקוד דיאקריטי. לפיכך לעיתים אין לקורא אפשרות להבין את המשמעות אליה התכוונו בכתוב: האם הצורה היא שם עצם או פועל בפעיל או סביל, בעתיד (על צורותיו) בצורת מקור וכן הלאה. כל הדברים הללו עלולים, להוביל לבילבול קריאה חלופית ופירוש מוטעה. הפתרון היחידי לבעיה הסבוכה הזו טמון בהקשר, אשר ממנו מוסק הקשר בין המילים במשפט ובצירוף הכללים התחביריים עד ההגעה לפתרון הסביר ביותר.

סוגיית העיר העתיקה תדמור שבסוריה דומה לבעיה המוזכרת לעיל והיא המבחן ההיסטורי אשר עומד לפני כל השטחים הנתונים לשלטון דאע”ש בפרט ולעולם והאנושות ככלל.

תדמור, העיר ההיסטורית החרבה על מקדשיה האליליים תרבותה והאתרים האכיאולוגיים השונים שבה קיימים אלפי שנים. הפנינה התרבותית, ההיסטורית והארכאולוגית נותרה על תלה באזור סוריה והסהר הפורה של ימינו (אלשאם ואלמשרק) תחת הח’ליפות האמיית והעבאסים, והסלטאנים העת’מאניים ועודנה שרירה בימינו עד אשר עברה תחת ידיה ו”רחמיה” של הח’ליפות הבגדאד’ית הדאע”שית”, אזמליה וחומרי הנפץ שברשותה, וייתכן כי בקרוב, למרבה הצער, תהפוך לנחלת העבר.  האג’נדה של דאע”ש בנוגע לתדמור (והיחסה לפסלים זהה ליחסה לאנשים) היא אג’נדה של הכחדה ומחיקה , וכפי שהדבר נתון בפיותיהם – מפעל של ייחוד וג’האד אך לא במובן הדתי (כלל וכלל לא!)– אלא זהו פרויקט מתוזמר היטב של טיהור, עקירה מהשורש  והשמדת כל זהות תרבותית ורעיונית החורגת מחזון הח’ליפות שלהם באמצעות סכינים מדממות, סרבלים כתומים ושנאת אדם.

داعش تدمر آثار العراق ..

(בקריקטורה- דאע”ש הורג את המתים החיים)

מדוע נוהרים אלפי אנשים מכל רחבי העולם לשורות הארגון הרצחני ומוכנים לוותר על זהותם, תמורת משנתם הקיצונית המדממת? התשובה פשוטה להחריד- היעדר תפישת עולם פוליטית, אלטרנטיבה וכוח אסלאמי מתון ומתחרה.  דאע”ש מציע אלטרנטיבה לאומה האסלמית לאחר אכזבתה מתחליפים פוליטיים אחרים שנכשלו לרצותה. דאע”ש הביא ח’ליפות סלפית קיימת (ולא חזון עתידי רחוק) תחת חוקי השריעה (ולא תחת חוקה חילונית) ושלטון אסלאמי מעשי (ולא חלקי) אפילו אם הוא מעוות בדרכיו. אך חלופה הזו לא הייתה יכולה להרוויח את הפופולריות שלה אילולא איבדו האופציות האחרות את שלהן.

ערכי המערב, החילוניות שלו ועושרו נעצרו בשכבות העליונות בחברה הערבית אך לא חלחלו מטה לשכבות העממיות. אוצרות הטבע נחמסו מהעם ורק העשירים הרוויחו מהם. נוסף על כך המשטרים הדיקטטוריים המלוכניים והצבאיים הרחיקו את הכוחות האסלאמיים מהפוליטיקה ורסן השלטון והכוח וזאת מחשש להשתלטות כוחות אלה על השלטון. בתגובה לכך כוחות אלה הלכו והקצינו משום שהתייאשו והטילו ספק באפשרות לקחת חלק במשחק הפוליטי או אז החלו לחשוב על דרך הג’האד החמוש כאלטרנטיבה.

לאחר שיוסדו מדינות ערב החדשות עם תום המנדט הבריטי והצרפתי במזה”ת פשו בהן שחיתות ונפוטיזם עד שהפכו לפלוטוקרטיה המרצה אינטרסים של קבוצה מסוימת ולא של העם. כל האידיאולוגיות הפוליטיות החדישות : הקומוניזם והלאומיות הערבית, הפיניקיות והפרעוניות ואפילו הלאומים החדשים בגבולות סייקס פיקו לא הצליחו ליצור מכנה משותף שעולה על האסלאם ולא עשו ניסיון כן לשלב אותו כחלק יוצר בתוכן. כשכוח אותם משטרים נחלש מעמדו של האסלאם המרושת במסגדים החל לעלות. דאע”ש ואל-קאעדה ארבו לעם וניצלו את ההזדמנות שבתחייה אסלאמית לכבוש את מעמדם.

העמים אשר מאסו בהבטחות מנהיגיו ביקשו מקלט בדת והשריעה בתקוותם לצדק הוגן וחלקם נפל לרשת העכביש של הקיצוניות הדתית. על רקע זה וללא כל חלופה מתונה נבטה ח’ליפותו של אל-בע’דאדי.

לפי חזון הח’ליפות הסלפית ג’האדית שלו, דאע”ש מבקש לשחזר את הח’ליפות לפי המתווה והדגם של הח’ליפות המקורית בימי הח’ליפים ישרי הדרך (ארבעת הח’ליפים הראשונים באסלאם), אך למעשה זו בחירה סלקטיבית וקיצונית של מוסר ומעשים המתאימה לאינטרסים של הארגון ואינם תואמים את רוח הח’ליפות של ישרי הדרך. דאע”ש, בעברו המדומיין מנסה לשחזר את תפארת הח’ליפות ולאחרונה אף טבע מחדש את דינאר הזהב (כפי שראינו באחד מפרסומיו), הדרהם (מטבע הכסף) והפלס (מטבע נחושת) והחזירם לאחרונה בקול תרועה וניצחון כפי שהיו נהוגים בימי הח’ליף עבד אל-מלכ בן מרואן (שקבע את סטנדרט המטבע), אבל לעומת זאת החריב דאע”ש מסגד (שנבנה במקום כנסייה) שהוקם על ידי  בנו של עבד אל-מלכ, השאם (וייתכן אף קודם לכן) בתוך חלק ממקדש “בעל שמין” האלילי בעיר תדמור.

דוגמא נוספת לבחירה הסלקטיבית של דאע”ש היא העיר קובאני או עין אל-ערב בערבית. עיר גבול נקראה בתורכית “Arappinar”, אשר מתורגם בערבית ל-“מעיין הערבים” השם הכורדי לקוח מהחברה הגרמנית ה- Company אשר  בנתה בתחילת המאה הקודמת את תחנת הרכבת העת’מאנית בה ואז הפכה בפי הכרודים לכובאני. בעיר הזו שכן רוב כורדי ומיעוטים: ערבים, תורכמאנים וארמנים זה לצד זה בשלווה גם אם השמות לעיר היו שונים בפיהם. כאמור שמה של העיר תאם את לשון תושביה אך דאע”ש שכבשה שינה את שמה לעין אל-אסלאם. דבר מעין זה לא ביצע אף אחד מהח’ליפים ישרי הדרך או האומיים- דמשק נשארה דמשק, וכך גם פוסטאט ובית אל-מקדס שרק שנים לאחר מכן הפכו לקהיר או אל-קדס. על כך יעידו אלפי שמות הכפרים שעד ימינו שמרו על שמותיהם הארמיים והאשורים והקדומים באזור סוריה לבנון ועראק, כגון מעלולא, נינוה ועוד.

351

דאע”ש מוחק את ההיסטוריה בתדמור בדם

ניתן להגיד כי מסגרת המחשבה של דאע”ש היא כי הוא רואה עצמו כבא להילחם את מלחמות הרִדַּה’ (מלחמות הח’ליף הראשון אבו בכר שנלחם אחר מותו של הנביא מֻחַמַד במי מהמסלמים שחזר בו מאמונתו באסלאם) של זמננו קרי- נגד כל הכופרים שחזרו בהם מדת האסלאם. הוא רואה עצמו כממשיכו של הנביא והצחאבה ולא סתם בחר מנהיגו להיקרא אבו בכר (הח’ליף הראשון לאחר מות מוחמד שנלחם את מלחמות הרדה’). זוהי האשמה בכפירה כולל שבהם אי ידיעת מספר הרכעות (רכעה- מחזור התנועות שיש לבצע בתפילה)  בתפילת הבוקר, היא עילה לרצח ומיתה משונה. זוהי מלחמה שתפישת עולמה הצרה רואה את האסלאם כולו דרך גרסא מעוותת של פסוק יחיד – פסוק החרב בקוראן:

“עם תום החודשים הקדושים, הירגו את המשתפים (סינקרטיסטים) בכל מקום אשר בו תמצאום, ותפסו אותם וכתרו אותם וארבו להם בכל אתר ואתר. ואולם אם יחזרו בתשובה ויקיימו את התפילה וייתנו זכאת (צדקה), שלחו אותם לחופשי, כי אללה סולח ורחום.” (סורה 9, פס’ 5)

ראייתם מתעלמת מבני החסות  (היהודים והנוצרים אשר אין לפגוע בהם אם הם נותנים ג’זיה) והפסוק “אין מקנים דת בכפייה” (סורה 2 פס’ 256), מסורות אחרות מהחדית’ או את הדוגמאות הרבות לחיים משותפים בין מסלמים: סונים שיעים, צופים (גם אם דרכיהם הדתיות נבדלות זו מזו) ויחד עם בני דתות אחרות: הדרוזים בסוריה ולבנון, היזידים בעראק הזורואסטרים בפרס, הבודהיסטים בהודו ובאפגניסטן ובהודו וכן עם יהודים ונוצרים לאורך ההיסטוריה.

הבעיה עם דאע”ש איננה צבאית או מדינית, משום שמה שמכונה “המדינה האסלאמית” הוא רעיון ולא מדינה. ה”מדינה” הזו לא תצליח להיאחז בחיים עוד זמן רב מהבחינה הכלכלית והצבאית. היא “מדינה” שלא מיצאת דבר (זולת טרור) ולא ממציאה דבר (זולת  דרכי רצח) וכן אין בידה כוח צבאי מכריע לגבור על המדינות השכנות לה. קיום דאע”ש כמדינה עתיד להיות קצר והוא בבחינת עניין של זמן גרידא. הבעיה אם כן היא האידאולוגיה אשר תושאר אחר כבוד לאחר שתתמוטט “המדינה”. דאע”ש מנסה לרוקן מתוכן כל אידאולוגיה שמאפשרת לקיום של מספר קולות בו זמנית. אם לאחר דאע”ש לא יהיה מי שיחזיר שיח המושתת על העבר החברה הסורית והעראקית יתמודדו עם הווה שחור ופסימי, אדמה חרוכה שנזרעה מלח- כקרתגו שלא תוכל לקום עוד לעד.

אם כן מה יבוא אחרי דאע”ש? מה יישאר נטוע בראשיהם של הילדים אשר לומדים עכשיו את משנת אל-בע’דאדי בבתי הספר בא-רקה ובדיר א-זור ומוסול כשהם שיונקים מסרטוני הזוועה? כיצד ינהגו עם זולתם כשהם חוזים במו עיניהם השכם והערב בצליבות, קיצוצי ידיים, השלכת הומוסקסואליים מבניינים אל הרחוב וסקילת נואפות ? האם יש אדם בר דעת והיגיון אשר סבור כי יצאו מחיק זה אוהבי אדם שלום ואחווה, או שמא יאשימו בכפירה ויטבחו כל מי שלא עוקב בדיוק אחר האידאולוגיה שלהם?

השיח האסלאמי –ערבי – וכך גם תדמיתו של האסלאם בעולם עומד מול שתי בחירות:

הראשונה היא מודל תודמר (תיהרס בערבית) שבו סרטוני דאע”ש המזוויעים והריסותיו יהיו הראייה היחידה לעברה של הארץ. כך ייראו פניהם של חלקים מעראק וסוריה – הרס, מוות –מרוקנים מעבר וחסרים כל עתיד- רק הווה שחור חשוך מרפא.

הבחירה השנייה היא מודל תדמור (שם העיר בערבית)- ובו תהיה יתמודדו החברה הסורית והעראקית או מי שיקבל לידיו  את השלטון(או ישתלט עליו) לאחר דאע”ש התמודדות כנה עם השלכות שלטון זה בשטח ובתודעה. על אותו השליט לעקור מהשורש את השיח של דאע”ש וסמליו מרמת הדגלים ברחובות ועד לפרשנות הדתית ודרך החיים. חובה שתהליך זה יתנהל במקביל לפעולה להחייאת ונטיעת העבר ההיסטורי- הפלורליסטי והסובלני בראשי הנתינים, דבר שיאפשר להישען על הוגי הדעות בו, וההיסטוריה ולשאוב מהם כדי ליצור דרך מחשבה עתידית ומתונה שתנהל דיאלוג עם עברה גם אם היא חלוקה עליו.

אין אדם שממחיש יותר את הטרגדיה תחת שלטון דאע”ש וההתנגדות המחשבתית לו יותר מאשר ח’אלד אל-אסעד, הארכיאולוג הסורי בן ה-82 שביקש להגן על מפעל חייו, עתיקות תדמור אשר נמצאות בידי דאע”ש. הוא הוצא להורג ונזבח כקרבן, כשעיר לעזאזל על מזבח העבר המפואר והפלורליסטי והוצא להורג על מזבח קידוש העבר כמרכיב זהות ונראטיב. שהוא חלק מהזהות והנראטיב ההיסטורי בסהר הפורה כולו.

CNJs0XUUYAA3EmA

קריקטורה המציגה את שרידי תדמור ומתחתם חקוק באבן “אני אל-אסעד” בדומה לקריקטורות שארלי הבדו

העיר תדמור נושמת כעת למרבה הצער את נשימותיה האחרונות וייתכן כי ברוב מאוד תצומצם לרמצי עפר ואפר, אך הרעיון שעומד בבסיס “תדמור” נשאר כעת על מזבח הזיכרון הקולקטיבי ההיסטורי – בסוריה עצמה, בעולם הערבי והאסלאמי ובכלל – מה יישאר ממנה לאחר שלא יהיה אפשר לטייל עוד באכסדרות “בעל שמין”, “מקדש בעל” והתאטרון העתיק ?

רוב הקוראים בעולם אינם יודעים ערבית ומי מהם שיראה את המילה تدمر (תדמור/תודמר) לא יידע כיצד לקרוא אותה כשהיא נטולת משמעות והקשר. מי הוא זה שיבוא ויעמיד את הדברים על תיקונם וינקד זאת למען האנושות כולה? האם חסידי דאע”ש או אנשי נאורות והכבוד כח’אלד אל-אסעד? האם תהפוך תדמור למשל לסוריה כולה ?

תַדְמֹר או תֻדַמַר- הקריאה העתידית נמצאת בידינו ויתרה מכך בידי דור העתיד בסוריה ועראק והעולם כלו  בעתיד לוט בערפל? מי יגבר וירים את העט (כדי לנקד) ? לאלוהים פתרונים.

CJGVJyTUAAAgN0hהתאטרון העתיק בתדמור – אז ותחת ידי דאע”ש